بهبود کیفیت فرآورده های خام دامی و تولید غذای سالم در راستای تأمین امنیت غذایی یکی از اهداف استراتژیک سازمان دامپزشکی کشور است بدین منظور اداره کل دامپزشکی استان قزوین طرح تولید مرغ بدون مصرف آنتی بیوتیک را با هماهنگی دفتر نظارت بر بهداشت عمومی سازمان دامپزشکی با همکاری یکی از واحدهای پرورش طیور استان قزوین به اجرا در آورده است، در همین راستا و در جهت توسعه اجرای طرح ، مدیریت هماهنگی ترویج کشاورزی نیز اقدام به برگزاری برنامه های آموزشی ترویجی از جمله برگزاری کلاس ها، کارگاه ها، بازدیدهای آموزشی و اجرای طرح ترویجی الگویی با هدف بالا بردن سطح دانش وآگاهی تولیدکنندگان در این خصوص نموده است.
مصرف آنتی بیوتیک ها که برای کنترل عوامل بیماری زا در طیور با نظر دامپزشکان توصیه و مصرف می شود بطور طبیعی دارای عوارض جانبی می باشد که از جمله آن ایجاد مقاومت باکتریایی و یا انتقال بخشی از آن به مصرف کنندگان حتی در صورت رعایت ضوابط و مقررات بهداشتی مصرف آن می باشد. لذا به منظور کاهش اثرات آنتی بیوتیک ها مثل هر ماده شیمیایی دیگر که دارای عوارض جانبی است می بایست به موضوع پیشگیری از بروز بیماری ها اهمیت بیشتری داد.
استفاده از تکنولوژی های روز دنیا در پرورش، رعایت شرایط قرنطینه ای و بهداشتی، استفاده از نظرات کارشناسان دامپزشکی، مدیریت هوشمند و بموقع در واحد و استفاده از نهاده های سالم و تحت نظارت دامپزشکی می تواند کمک مؤثری در پیشگیری از بروز بیماری با عدم مصرف آنتی بیوتیک را به همراه داشته باشد. امروزه در پرورش طیور، ساختار مناسب واحدها بسیار مهم و تأثیرگذار است. واحدی با داشتن سیستم تهویه و رطوبت مناسب در فصول مختلف سال، ساختار قابل شستشو و ضد عفونی، امکانات و تجهیزات مناسب توزیع آب و خوراک می تواند شرایط اولیه را برای پرورش مناسب فراهم نماید. رعایت شرایط بهداشتی و قرنطینه ای شامل استفاده بموقع از ضدعفونی کننده های مناسب، نظارت و کنترل ورود کلیه خودروها، افراد، پرندگان، حیوانات موذی و غیره به واحد پرورشی، سالن و انبارهای نگهداری اقلام مصرفی می باشد . مدیریت کود تولید شده و حمل و نقل مناسب آن در پایان دوره نیز در این امر مؤثر است. استفاده از نظرات کارشناسان دامپزشکی به منظور بهره بردن از دانش روز و تجربیات آنان می تواند کمک مؤثری در پیشگیری از بروز بیماری ها، کاهش تلفات، کاهش هزینه ها بنماید.
لذا برای پرورش مرغ بدون مصرف آنتی بیوتیک بایستی نسبت به تشدید اقدامات بهداشتی در واحد مرغداری اقدام وبویژه درموارد ذیل حساسیت های لازم را بکار گرفت:
آماده کردن سالن مرغداری جهت ورود جوجه :
پس از تخلیه مرغهای پایان دوره قبل از سالن مرغداری ، کلیه وسایل مرغداری در سالن که قابل انتقال میباشند را به بیرون از سالن انتقال داده و سپس تمام کود ومواد بستر دوره قبل را از سالن خارج می گردد
کلیه سطوح اعم از سقف، دیوارها، کف و پنجرهها و دربها و وسایل تهویه را به خوبی گردگیری و تمیز نموده بطوریکه هیچگونه کثافاتی در سالن وجود نداشته باشد شعله دادن کف و دیوارها به وسیلۀ شعله افکن ،شستشوی لوله های آبخوری و منبع ذخیره آب و ضدعفونی کردن کامل سیستم دان خوری و سالن از دیگر اقدامات مربوط به آماده سازی سالن پرورش می باشد.
بکارگیری مسئول بهداشتی :
واحدهای مرغداری پرورش دهندۀ مرغ بدون مصرف آنتی بیوتیک دارای یک نفر دامپزشک به عنوان مسئول بهداشتی بوده که وظیفه کنترل بهداشتی کامل واحد را به عهده دارد. نظارت و اعمال نظر در رابطۀ با قرنطینۀ واحد و اصلاح سریع هرگونه نقص، ارائه برنامۀ ضدعفونی ابتدائی و مستمر ،نظارت بر تهیه مواد اولیه و محصول نهایی، کنترل بهداشت پرسنل واحدها،بازدید مستمر از سالن ها و گزارش سریع بیماریهای احتمالی و تأیید سلامت گله جهت ارسال به کشتارگاه از جمله مهمترین وظایف مسؤول بهداشت می باشد.
تهیه جوجه یکروزه مناسب :
جوجه یک روزه بایستی از نوع جوجه درجه یک بوده و از کارخانجات جوجه کشی دارای مجوز بهداشتی تهیه شده باشد.
خوراک طیور :
با توجه به اهمیت خوراک در پرورش طیور تغذیه طیوربایستی تحت نظارت کارشناس و براساس جیره تأیید شده واحد و با در نظر گرفتن نژاد گله صورت گیرد و از اضافه نمودن هرگونه آنتی بیوتیک در زمان تهیه خوراک خودداری گردد.انبار نگهداری مواد اولیه و محل ساخت دان بایستی قابل ضدعفونی بوده و میزان رطوبت و دما در آن قابل کنترل باشد عملیات ضدعفونی مورد نیاز بر اساس برنامه مشخص بایستی صورت گرفته و نظارت های لازم توسط مسئول بهداشتی واحد اعمال گردد .استفاده از پالت در انبار نگهداری و ساخت الزامی می باشد.
بستر:
استفاده از بستر مناسب و عاری از هرگونه آلودگی به قارچ و کپک در سالن از موارد بسیار مهم و قابل توجه می باشد در این واحدها می توان از پوشال و یا کاغذهای مخصوص استفاده نمود.
اخذ مجوز جوجه ریزی :
در ضمن واحدهای مرغداری بایستی در ابتدای هر دوره و قبل از جوجه ریزی نسبت به اخذ مجوز جوجه ریزی از شبکۀ دامپزشکی و سایر مراجع ذیصلاح اقدام نمایند. اخذ مجوز دامپزشکی منوط به ارائه گواهی تأییدیه ضدعفونی صادره توسط مسؤول بهداشتی واحد و طی دوره زمانی بین دو دوره خواهد بود.
واکسیناسیون:
واکسیناسیون در گله بایستی طبق یک برنامه مدون و مورد تأیید اداره کل دامپزشکی استان صورت گیردو جهت اطمینان از یکنواختی دریافت واکسن در گله و رعایت (دُز) واکسن ،بایستی واکسیناسیون بر اساس برنامه واکسیناسیون اداره کل دامپزشکی استان و تحت نظارت مسئول بهداشتی وتوسط اکیپ های مجاز مایه کوبی واحد انجام گیرد کلیه آمار و اطلاعات هر واکسیناسیون مانند تاریخ، نوع واکسن، تعداد، شماره سریال واکسن، روش واکسیناسیون باید ثبت گردد
مستند سازی :
یکی از موارد مهم در بین مراحل تولید گوشت مرغ این است که کلیه عملیات بهداشتی و پرورشی از ابتدای تولید تا زمان عرضه به کشتارگاه و یا بازار باید ثبت شود و مستندات آن ضمن ارائه به سازمان دامپزشکی حداقل تا دو سال در بایگانی مناسبی نگهداری تا جهت ارائه به مراجع ذیصلاح به راحتی قابل دسترسی باشد.
نمونه برداری وانجام آزمایش :
گوشت مرغهای عاری از آنتی بیوتیک باید در یکی از آزمایشگاههای دولتی یا معتبر بخش خصوصی که سازمان دامپزشکی مشخص و تأیید می نماید مورد بررسی قرار گرفته و با آزمایشات غربالگری عدم وجود آنتی بیوتیک در آنها تأیید شود.
نمونه برداری از طیور در 3 نوبت قبل از کشتار و پایان دوره انجام گرفته و نمونه های اخذ شده به آزمایشگاه های مجاز ارسال گردد.
فرایند کشتار:
یکی از بخشهای مهم در تولید مرغ عاری از آنتی بیوتیک فرآیند کشتار است که نخستین بخش آن جمع آوری و انتقال طیور به کشتارگاه می باشد گواهی حمل بهداشتی کلیه محموله های کشتاری باید هنگام ورود به کشتارگاه کنترل شود. خودروها و قفس های ویژۀ حمل طیور کشتاری باید قبل از هر بار بارگیری و بعد از هر بار تخلیه به طور کامل شستشو و ضد عفونی گردند. هنگام حمل مرغ به کشتارگاه بایستی دامپزشک مسئول فارم پرورش گواهی عدم استفاده از هر نوع آنتی بیوتیک را مهر و امضاء نموده و علاوه بر نگهداری نسخه ای از آن در مرغداری ، نسخه اصلی را به کشتارگاه ارائه نماید.
کشتار در کشتارگاههای مجاز و پس از ارائه گواهی بهداشتی دامپزشک مسئول فنی فارم و تأیید شبکه دامپزشکی شهرستان انجام گیرد. کشتار مرغ عاری از آنتی بیوتیک بایستی در زمان جداگانه ای که با سایر مرغهای کشتاری کاملاً تفکیک باشند صورت پذیرد.که ترجیحاً بهتر است در ابتدای کشتار صورت گیرد.
عرضه مرغ :
مرغهای عاری از آنتی بیوتیک به صورت بسته بندی عرضه می گردد. بسته بندی در کشتارگاه و یا مراکز بسته بندی صورت می گیرد.
در نشانه گذاری بسته بندی ،علاوه بر مشخصات محصول مندرج در ضوابط موجود سازمان دامپزشکی ذکر شماره بهر محصول و استفاده از عباراتی که ویژگی این محصول را مشخص می نماید، پس از تأیید دامپزشکی الزامی است.